Beïnvloeding.nl

Desinformatie is een misleidend begrip

Desinformatie, fake news, deepfake: er is veel over te doen. Ursula von der Leyen noemde het begin dit jaar bij het World Economic Forum in Davos zelfs ‘de grootste bedreiging voor het wereldwijde zakenleven’. Steeds meer mensen twijfelen aan de geloofwaardigheid van berichten, ook nieuws dat de grote media brengen. Hoe kunnen media en burgers de juiste feiten selecteren als er vanuit allerlei bronnen andersluidende informatie beschikbaar is en we op allerlei manieren worden beïnvloed? Om te beginnen is het goed om eerst te onderzoeken wat desinformatie precies is. Letterlijk is het informatie die niet klopt. 

De feiten

Laten we eens naar een fictieve gebeurtenis kijken: er is een vrouw gevonden in een steegje in het centrum van de stad op 14 januari om 22.16 uur. Zij had een wond in haar buik en bloedde hevig. Tegen de politie vertelde ze dat ze is aangevallen door een man die haar met een mes heeft gestoken. De politie heeft een mes gevonden in het steegje en een man opgepakt die overeenkomende vingerafdrukken had. De man bleek op verlof vanuit de tbs-kliniek waar hij al jaren in behandeling is. De man zegt in een verklaring dat hij werd aangevallen door een schreeuwende vrouw. Ze riep allerlei dingen over een alimentatie die hij zou moeten betalen. Ze ging hem te lijf met een mes dat hij haar gelukkig wist te ontfutselen. Bij deze worsteling raakte de vrouw gewond. We zijn er niet bij geweest, bij dit voorval. We weten dus niet exact wat er is gebeurd. Welke feiten komen in de media? Welk verhaal is waar en welk niet?

De plaats in het grotere geheel

Een steekpartij op zich wordt voor veel mensen pas interessant als het in een groter plaatje wordt geplaatst en het nieuws wordt geduid. De ene krant richt zich bijvoorbeeld op het feit dat het weer is misgegaan met het verlof van een tbs’er. Ondanks eerdere Kamervragen is er niks veranderd in het beleid van de klinieken. Daardoor kon het nu weer mis gaan. Er wordt een causaal verband uitgelegd: omdat het beleid niet is aangescherpt (oorzaak), kan het nog steeds misgaan (gevolg).

Andere causale verbanden

Een ander medium kan over hetzelfde voorval melden dat er in 34% van de echtscheidingen problemen ontstaan met de betaling van alimentatie en dat de wet daarop moet worden aangepast. Omdat de regelgeving onduidelijk is (oorzaak) ontstaan er steeds weer problemen in de praktijk (gevolg). De Stichting Dwaze Vaders zendt een persbericht de wereld in dat steeds meer vaders het slachtoffer worden (gevolg) van ex-geliefden die een alimentatie claimen waar ze geen recht op hebben (oorzaak). Allemaal verschillende causale verbanden op basis van dezelfde feiten: een vrouw is in een steegje verwond door een man met een mes.  Welk causaal verband is waar?

Betekenis

En wat betekent dit voorval vervolgens voor de lezers? Moeten die zich onveilig voelen in de steegjes in het centrum? Moeten ze op rechtse partijen stemmen om te zorgen dat criminelen voorgoed worden opgeborgen? Of moeten ze compassie hebben met al die onterecht aangevallen vaders?
Ook al probeert een krant nog zo neutraal te zijn, je kunt tussen de regels lezen wat zij ervan vinden. De lezers hebben behoefte aan duiding van de feiten. Maar is die duiding waar? Bij het voorval in het steegje is dat nog redelijk eenvoudig. Maar veel onderwerpen in het nieuws zijn veel ingewikkelder. Slepende verhalen met heel veel dimensies, zoals de oorlog in de Gazastrook of Oekraïne. Welke feiten, verbanden en duidingen kloppen? En welke niet?

Desinformatie is een misleidend begrip

Het Duits kent het gezegde: ‘Standort macht Standpunkt’. Dit betekent dat een mening wordt gevormd door de plaats waar men zich bevindt. Vanuit een ander perspectief ziet de situatie er anders uit. Dit geldt ook voor alle informatie in de media. Alleen als zij aperte leugens verspreiden – in ons voorbeeld`; de vrouw was helemaal niet gewond en er is geen mes gevonden – dan zou je het desinformatie kunnen noemen. Maar in alle andere gevallen is het geen desinformatie, maar gewoon een ander perspectief. Die sommigen misschien niet zo welgevallig is.

Deepfake

Er is wel een duidelijke bron van echte onwaarheden: de ‘deepfake’. Deepfake valt onder de synthetische media: beelden, geluiden en andere ervaringssensaties die geheel door computers zijn opgebouwd. Dit kan een gesimuleerde realiteit zijn, maar ook een complete vervalsing, een deepfake, van de werkelijkheid zijn. Volgens onderzoek van de Universiteit Tilburg bestaat de vrees “dat doordat binnen enkele jaren het merendeel van de onlinecontent gemanipuleerd zal zijn, het steeds lastiger te verifiëren is wat echt is en wat nep voor journalisten, voor rechters en voor de burger zelf.”

De bedrieger bedrogen

Gelukkig kan dezelfde technologie die wordt gebruikt voor het maken van deepfake video’s, ook helpen bij de bestrijding ervan. Stel dat in ons voorbeeld de stichting Dwaze Vaders een nepvideo zou verspreiden om hun boodschap kracht bij te zetten, dan is die door gespecialiseerde bedrijven op te sporen.  Het produceren van deepfake beelden is bovendien juridisch vervolgbaar, zegt ook de Universiteit Tilburg. Grootschalige inzet van deepfake in onze nieuwsvoorziening lijkt me daarmee overdreven.  Een ‘infocalyps’, zeker in het grote verkiezingsjaar 2024, waarvoor journalisten en politici waarschuwen, lijkt dan ook niet waarschijnlijk. Dat wordt ondersteund door misinformatie-onderzoekers, zoals Menno van den Bos in zijn artikel in NRC op 22 februari al onderbouwde. Uit zijn betoog blijkt dat er niet alleen misinformatie is door AI, maar ook óver AI: “Een verhaal dat ChatGPT op eigen houtje een beveiligingstest had omzeild door iemand in te huren om de test op te lossen, bleek achteraf onwaar, maar werd met angst en beven besproken bij onder andere talkshow Op1.”

Een nieuwe waarheid scheppen

Desinformatie kan dan ook een misleidend begrip zijn. Ik denk dat we er allemaal aan moeten wennen dat er niet zomaar één waarheid is. Dat je niet meer een NRC kan pakken om te zien hoe het echt zit. Dat de werkelijkheidsbeleving verandert als je van perspectief wisselt. Dat is voor veel mensen lastig, omdat daarmee hun houvast verdwijnt. Maar het geeft ook veel mogelijkheden. Want niets is meer absoluut waar. Als je denkt vast te zitten in iets dat absoluut nooit meer gaat veranderen, kun je je daaruit bevrijden door van perspectief te veranderen. Dan ziet de wereld er heel anders uit.

Laat die overtuiging los

Hoe doe je dat? Hoe kom je los van een beklemmende overtuiging? We denken vaak dat we dingen zeker weten. Grote en kleine dingen. Dat er niet valt samen te werken met een collega. Dat een schoonmoeder zich te veel bemoeit met de opvoeding van je kinderen. Dat Nederland te vol is. Of dat de overheid niet te vertrouwen is. Ook al voelt dit absoluut waar, het is niets anders dan een beleving van de werkelijkheid. Vanuit jouw perspectief is het plausibel, je hebt meermaals ervaren dat het klopt. Maar als je er last van hebt, als een waarheid je belemmert, dat kun je aan de slag gaan om je perceptie te verruimen. Dan kan het helpen om bijvoorbeeld de duidingen van verschillende experts en media naast elkaar te leggen. Door bewust andere perspectieven op te zoeken, kun je onderzoeken of het causale verband dat je maakt wel klopt. Misschien ontdek je dan dat jouw duiding van de situatie misschien een beetje eenduidig is. Hoe meer we dit doen en daarmee verantwoordelijkheid nemen voor onze overtuigingen, hoe meer we ook uit de polarisatie kunnen komen en elkaar weer kunnen vinden. Dan merk je wellicht dat een andere mening heel verfrissend is. Of dat jouw visie dat effect op een ander heeft. In het boek: ‘Laat die overtuiging los!’ lees je hier veel meer over.

Meer artikelen

Links Nederland was een half jaar geleden hoopvol. Eindelijk zou er weer een links kabinet komen nu PvdA en GL samen de verkiezingen in gingen.

In het World Economic Forum vond de afgelopen weken een discussies plaats over ‘Defending the truth’. In deze video zie je de hoofdredacteur van de

Ik zit in de trein met een groep opgewonden mensen van middelbare leeftijd. Ze zijn op weg naar Amsterdam. Een kennis van mij blijkt er

Een vriendin van me heeft veel gedoe in haar relatie. Haar partner vindt dat er veel dingen moeten veranderen. Aan hoe ze het samen doen

Tijdens het werk proberen we alles met het hoofd te doen. Maar wat zou er gebeuren als we ons lichaam meer als informatiebron zouden gebruiken?

Sommige mensen fronsen als ik vertel over effectieve beïnvloedingstechnieken. Vooral als ik vertel over hypnose en zoiets als de extended quote. Dit is een manier

In de afgelopen weken ben ik er achter gekomen dat ik niet vaak m’n grenzen aangeef. Ik slik van alles en zorg dat het van

De situatie is als volgt ik zit in een training met een fijne groep bij de Baak. Een deelnemer geeft aan dat zij in het

Het valt me steeds meer op dat ik erg sturend ben in mijn vragen. Tijdens trainingen, als ik de onderliggende overtuigingen van een deelnemer boven

Een paar jaar terug stond deze spreuk op de scheurkalender van Happinez. Ik vond ‘m indertijd cryptisch maar begin hem steeds meer te omarmen. Ik

NL

Inloggen

Log in voor toegang tot je eerdere bestellingen en exclusieve hulpbronnen, oefeningen en de uitgebreide beïnvloedingsprolfiel-scan. Nog geen account? Log dan hier in na je eerste bestelling.

Heb je een exemplaar van het boek ‘Laat die overtuiging los’? Maak dan hier een account aan met de code uit je boek.

Programma werkconferentie 17 april 2024

09.00 uur
Ontvangst met koffie en thee in het Zendstation te Lopikerkapel

09.30 uur
Interactieve workshop met Bart Verhaagen over de wereld van onze overtuigingen. Waar komt ons gedrag vandaan en hoe kun je dit beïnvloeden? Via het Perspectief Principe bespreken we de 12 vormen van beïnvloeden en de methode van het Beïnvloedingskompas.

11.00 uur
Tijdens de koffiepauze ga je zelf aan de slag om belemmerende overtuigingen naar boven te halen in een gesprek met een collega deelnemer.

11.30 uur
Demonstratie van de toepassing van alle vormen van beïnvloeden met een casus van iemand uit de zaal. Je ervaart direct op welke manier je ruimte kunt scheppen in knellende patronen.

12.30 uur
Tijdens de middagpauze ontvang je een gesigneerd exemplaar van het boek ‘Laat die overtuiging los’ en ontmoet je andere professionals bij een heerlijke lunch.

13.30 uur
Kies uit twee parallelle workshops:

Wat kunnen we leren van alle breinwetten uit de neuromarketing die ons overhalen om van alles in supermarkten en online te kopen? In de workshop onderzoek je op welke manier je deze kennis kunt inzetten in de dagelijkse praktijk

Hoe kun je zorgen dat vergaderingen niet eindeloos duren en vol zitten met herhalingen en stokpaardjes? Je gaat zelf oefenen met het zetten van een kader en leert de taal die mensen hierin meeneemt.

14.45 uur
Pauze

15.15 uur
Kies nogmaals uit twee parallelle workshops:

Hoe kun je hypnose en conversational trance inzetten in jouw werkpraktijk? Je gaat in deze workshop zelf oefenen met trance taal voor alledaagse toepassingen. Zodat je weerstand ombuigt naar samenwerking.

Hoe pas je de Krijgskunst Aikido toe zodat je goed gecentreerd en volledig in je kracht staat? Hoe kun je mensen in beweging brengen vanuit de overtuiging dat ze graag willen bewegen?

16.30 uur
Plenaire afronding

17.00 uur
Feestelijke borrel